สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) โดยศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (เนคเทค) ร่วมกับคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ในฐานะผู้ร่วมพัฒนานวัตกรรมปัญญาประดิษฐ์ (AI) ตรวจคัดกรองวัณโรคแฝง ได้จัดกิจกรรมสื่อมวลชนสัญจรร่วมกับโรงพยาบาลร้อยเอ็ด และเครือข่ายสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 (สคร.7) ภายใต้แนวคิด “นวัตกรรมตรวจเลือดพกพา SERS-TB เพื่อช่วยในการยุติวัณโรค” ระหว่างวันที่ 25–26 พฤษภาคม 2569 ในพื้นที่จังหวัดขอนแก่นและจังหวัดร้อยเอ็ด เพื่อถ่ายทอดความก้าวหน้าของนวัตกรรมตรวจคัดกรองวัณโรคแฝง (Latent Tuberculosis Infection: LTBI) ที่ผสานเทคโนโลยี AI เข้ากับระบบสาธารณสุขไทย พร้อมมุ่งสู่เป้าหมายการยุติปัญหาวัณโรค (END TB) ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือภายในปี 2578
โดย เนคเทค สวทช. ได้นำ ผลงานวิจัย “SERS-TB” มาจัดแสดงพร้อมสาธิตการใช้งานจริง ซึ่งเป็นนวัตกรรมตรวจคัดกรองวัณโรคแฝงจากตัวอย่างเลือด ที่ผสานเทคนิค Surface-Enhanced Raman Spectroscopy (SERS) เข้ากับเครื่องตรวจวัดสัญญาณรามานแบบพกพา และระบบวิเคราะห์ข้อมูลด้วยปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการคัดกรองผู้มีความเสี่ยงได้อย่างรวดเร็วและเหมาะสมต่อการใช้งานในระดับชุมชน
ดร.นพดล นันทวงศ์ นักวิจัยอาวุโส กลุ่มวิจัยอุปกรณ์สเปกโทรสโกปีและเซนเซอร์ เนคเทค สวทช. กล่าวว่า เทคโนโลยีสำคัญของระบบนี้คือ “OnSpec” ชิปขยายสัญญาณรามานโครงสร้างนาโนจากโลหะเงินที่ทีมวิจัยพัฒนาขึ้น เพื่อเพิ่มความสามารถในการตรวจจับสัญญาณชีวโมเลกุลจากตัวอย่างเลือดที่มีความเข้มข้นต่ำ ช่วยให้การวิเคราะห์ข้อมูลมีความแม่นยำมากยิ่งขึ้น ทั้งนี้ ระบบ SERS-TB ถูกออกแบบให้สามารถใช้งานได้สะดวกในภาคสนาม โดยใช้ตัวอย่างเลือดปริมาณน้อยหยดลงบนชิป OnSpec ก่อนอ่านค่าด้วยเครื่องรามานแบบพกพา จากนั้นข้อมูลจะถูกส่งเข้าสู่ระบบ AI เพื่อประมวลผลและวิเคราะห์แบบอัตโนมัติ ช่วยลดระยะเวลาการรอผลจากกระบวนการตรวจทางห้องปฏิบัติการที่ใช้เวลาหลายวัน ให้เหลือเพียงระยะเวลาอันสั้น อีกทั้งยังช่วยลดภาระของบุคลากรทางการแพทย์ในการวิเคราะห์ข้อมูล และเพิ่มโอกาสในการคัดกรองเชิงรุกได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น
ภายในงานยังมีการจัดแสดงบูธผลงานวิจัยและนวัตกรรมด้านการตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์ของเนคเทค สวทช. พร้อมสาธิตการทำงานของระบบ SERS-TB ในสถานการณ์จำลอง เพื่อให้สื่อมวลชนและผู้เข้าร่วมกิจกรรมได้เห็นกระบวนการทำงานจริงของเทคโนโลยี ตั้งแต่ขั้นตอนเตรียมตัวอย่าง การตรวจวัดด้วยเครื่อง Raman Spectrometer แบบพกพา ไปจนถึงการประมวลผลด้วย AI ซึ่งสะท้อนศักยภาพของการนำ Deep Tech มาประยุกต์ใช้ในระบบสาธารณสุขระดับพื้นที่
นอกจากนี้ คณะผู้บริหารและทีมนักวิจัยจากคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น โรงพยาบาลร้อยเอ็ด สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 (สคร.7) และกองวัณโรค ยังได้ร่วมแลกเปลี่ยนวิสัยทัศน์เกี่ยวกับการพัฒนาและทดสอบนวัตกรรมในบริบทการใช้งานจริง โดยมุ่งเน้นการขยายผลระบบคัดกรองเชิงรุกสู่ระดับชุมชน เพื่อเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงกลุ่มเสี่ยงและลดการแพร่กระจายของวัณโรคได้อย่างยั่งยืน
การดำเนินงานครั้งนี้สะท้อนบทบาทของ เนคเทค สวทช. ในการนำองค์ความรู้ด้าน AI เซนเซอร์ และเทคโนโลยีการตรวจวิเคราะห์ขั้นสูง มาพัฒนานวัตกรรมทางการแพทย์ที่ตอบโจทย์ปัญหาสาธารณสุขของประเทศ พร้อมสนับสนุนการยกระดับระบบบริการสุขภาพไทย และผลักดันเป้าหมายการยุติวัณโรคของประเทศไทยอย่างยั่งยืนในอนาคต
