สำรวจสัตว์เล็กน้ำจืด


สำรวจสัตว์ริมน้ำ
สำรวจปลาสำรวจสัตว์เล็กน้ำจืดหน้าแรกหน้าก่อนหน้านี้



                                                                        

     สัตว์น้ำบอกถึงความอุดมสมบูรณ์ของลำน้ำได้ ที่ไหนมีสัตว์อยู่หลายชนิด ที่นั่นนับว่าเป็นบ้านที่ดีของหมู่สัตว์ทั้งหลาย ในที่นี้เราจะสำรวจสัตว์เล็กอย่างเช่น ตัวอ่อนแมลง แมลงน้ำ หอย กุ้ง ปู และสัตว์น้ำแปลกๆ อีกหลายประเภท เรียกรวมกันว่า "สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง "  สัตว์พวกนี้เป็นอาหารของปลา สัตว์ริมน้ำ และคน พวกมันจึงเป็นพื้นฐานของความอุดมสมบูรณ์ของลำน้ำ ดังนั้นเราจึงจะพบสัตว์เหล่านี้ในบางประเภทในบริเวณน้ำที่มีสภาพดี และในบางประเภทซึ่งถือเป็นส่วนน้อยที่จะพบในน้ำที่มีสภาพไม่ดีนัก

อุปกรณ์
1. สวิงหรือกระชอนจับสัตว์น้ำ
2. ถาดลึกขนาดใหญ่ หรือกะละมังสีขาว
3. ถ้วยน้ำจิ้มพลาสติกสีขาว 6-10 ใบ
4. ช้อนพลาสติก
5. พู่กันขนาดเล็ก
6. แว่นขยาย
7. คู่มือหาชื่อสัตว์เล็กน้ำจืด
วิธีการ
        สัตว์เล็กๆเหล่านี้อาศัยอยู่ตามพื้นใต้น้ำและพงพืชใต้น้ำ เราจึงไม่ค่อยเห็นมันถ้าไม่ตั้งใจสังเกต
ball02e.gif
ขั้นที่  1 : หาสัตว์จากลำน้ำ
1. ตักน้ำจากลำน้ำใส่ถาดหรือกะละมัง วางไว้ในที่ร่มริมฝั่ง
2. วางกระชอนขวางกระแสน้ำ ใช้เท้าคุ้ยพื้นน้ำให้ฟุ้งขึ้นมาหน้ากระชอน 2-3 ครั้ง เพื่อให้สัตว์ที่ซ่อนตัวอยู่ตามพื้นใต้น้ำไหลเข้ามาในกระชอนพร้อมเศษตะกอน แล้วนำมาสิ่งที่ตักได้นั้นถ่ายลงในถาด
3. ถ้ามีก้อนหินตามท้องน้ำ เก็บก้อนหินมาแกว่งเบาๆในถาดใส่น้ำ เพื่อให้สัตว์ที่เกาะอยู่ตามก้อนหินหลุดลงในถาด ถ้าไม่หลุดให้ใช้พู่กันค่อยๆเขี่ยสัตว์ลงถาด
4. ลองหาสัตว์จากแหล่งต่างๆในบริเวณที่สำรวจ เช่น แก่งน้ำไหลเร็ว แอ่งน้ำไหลช้า บริเวณพื้นทราย บริเวณซากใบไม้ และตามพงพืชชายน้ำ
ball02e.gif
ขั้นที่  2 : สังเกตและบันทึกประเภทสัตว์น้ำ
1. ตักน้ำใส่ถ้วยน้ำจิ้มหลายๆอัน วางเรียงไว้ข้างถาดใส่สัตว์น้ำ
2. รอให้น้ำในถาดนิ่งตกตะกอน สังเกตดูว่ามีตัวอะไรเคลื่อนไหว ใช้ช้อนพลาสติกค่อยๆตักตัวสัตว์ขึ้นมาใส่ในถ้วยน้ำจิ้มทีละตัวและแต่ละตัวก็ควรอยู่แยกกัน
3. ใช้แว่นขยายส่องสัตว์ในถ้วยน้ำจิ้มเพื่อสังเกตรายละเอียดสำคัญ ถ้าทำงานเป็นกลุ่ม ให้เพื่อนในกลุ่มทดลองจำแนกพันธุ์สัตว์ตัวเดียวกันด้วยเพื่อความแน่ใจ ตรวจสอบให้แน่ใจก่อนว่าเป็นสัตว์ประเภทใด 4. บันทึกรายชื่อสัตว์ที่พบทั้งหมด ถ้าพบสัตว์ที่ไม่มีในคู่มือสำรวจ ควรบันทึกลักษณะสัตว์และวาดรูปไว้
5. อย่าลืมปล่อยสัตว์เบาๆและนำก้อนหินไปคืนลำน้ำด้วย
ball02e.gif
ขั้นที่  3 : สรุปผล
1. นับดูว่าพบสัตว์ทั้งหมดกี่ประเภท ยิ่งพบหลายประเภท ยิ่งแสดงว่าลำน้ำนั้นอุดมสมบูรณ์
2. ค้นคว้าข้อมูลชีวิตสัตว์จาก " คู่มือหาชื่อสัตว์เล็กน้ำจืด ของโครงการนักสืบสายน้ำ โดยมูลนิธิโลกสีเขียว"

ประเมินผล
พบสัตว์เล็กน้ำจืด       รวมทั้งสิ้น ……….. ประเภท
ยิ่งพบสัตว์หลายประเภท ยิ่งแสดงถึงความอุดมสมบูรณ์ของลำน้ำ
        พบมากกว่า  20  ประเภท             :  สัตว์น้ำหลากหลายมาก
        พบ       11-20   ประเภท             :  สัตว์น้ำหลากหลาย
        พบ         5-10    ประเภท            :  สัตว์น้ำหลากหลายพอใช้
        พบ          1-4     ประเภท            :  สัตว์น้ำไม่หลากหลาย
        ไม่พบสัตว์เลย                              :   ลำน้ำร้าง

สรุปผลสำรวจสัตว์เล็กน้ำจืด

            ถ้ายิ่งพบสัตว์มากชนิดเท่าไรก็แสดงว่าน้ำนั้นมีสภาพดีมากเท่านั้น

flwer01a.gif ตัวอย่างรายชื่อสัตว์ตัวเล็กน้ำจืดที่เป็นตัวบ่งชี้คุณภาพน้ำ flwer01a.gif

starfish.gif สัตว์เล็กน้ำจืดหมวดที่ 1

 

ตัวอ่อนแมลงเกาะหิน

ตัวอ่อนแมลงหนอนปลอกน้ำอาศัยอยู่ในปลอก

 

starfish.gif สัตว์เล็กน้ำจืดหมวดที่ 2

 

ตัวอ่อนแมลงช้างกรามโต

ตัวอ่อนแมลงปอเข็ม

 

  starfish.gif สัตว์เล็กน้ำจืดหมวดที่ 3

 

กุ้งฝอย

หอยกาบ

 

  starfish.gif สัตว์เล็กน้ำจืดหมวดที่ 4

 

หนอนริ้นน้ำจืดแดง

ไส้เดือนน้ำ

 

 

flwer01a.gif ตัวอย่างรายชื่อสัตว์ตัวเล็กน้ำจืดอื่นๆในลำธารflwer01a.gif

 

ด้วงน้ำตัวเต็มวัย

ปลิง



กราฟแสดงการแปลผลคุณภาพน้ำโดยใช้สัตว์เล็กน้ำจืดเป็นตัวทดสอบ

                                    คลิกที่นี่

ball02d.gifวิธีการใช้กราฟ

1. นับจำนวนสัตว์ในแต่ละหมวดของสัตว์เล็กน้ำจืดว่ามีกี่ชนิด

2. กรอกตัวเลขลงในช่องว่างบนกราฟ

3. กดปุ่ม "Go" เพื่อแสดงผลกราฟ

ball02d.gifการบ่งบอกคุณภาพของน้ำจากกราฟ

flo01e.gif คุณภาพน้ำดีมาก - น้ำสะอาดมาก                         arrow01b.gif  กราฟช่องตัวบ่งชี้ที่ 1 โดดเด่น

flo01e.gif คุณภาพน้ำดี - น้ำสะอาด                                     arrow01b.gif   กราฟช่องตัวบ่งชี้ที่ 2 โดดเด่น

flo01e.gif คุณภาพน้ำพอใช้ได้ - น้ำไม่ค่อยสะอาด                arrow01b.gif   กราฟช่องตัวบ่งชี้ที่ 3 โดดเด่น

flo01e.gif คุณภาพน้ำไม่ดี - สกปรก                                    arrow01b.gif   กราฟช่องตัวบ่งชี้ที่ 4 โดดเด่น

flo01e.gif คุณภาพน้ำแย่มาก - น้ำสกปรกมาก                      arrow01b.gif   เมื่อไม่พบสัตว์เลย

อ้างอิงจาก   arrow14a.gif คู่มือหาชื่อสัตว์เล็กน้ำจืด

                   arrow14a.gif คู่มือนักสืบสายน้ำ,โครงการนักสืบสายน้ำ, มูลนิธิโลกสีเขียว